Tango to taniec, który trudno pomylić z jakimkolwiek innym. Bliskie objęcie partnerów, nagłe zatrzymania, płynne kroki i melancholijny dźwięk bandoneonu tworzą razem coś więcej niż zwykłą figurę taneczną. Narodziło się pod koniec XIX wieku w portowych dzielnicach Buenos Aires i Montevideo, a w ciągu kilkudziesięciu lat podbiło salony Paryża, Berlina i Warszawy. Dziś tango argentyńskie tańczy się na milongach na całym świecie, tango balowe jest stałym punktem turniejów tańca towarzyskiego, a muzyka Astora Piazzolli brzmi w filharmoniach. W tym artykule wyjaśniamy, skąd wzięło się tango, czym różnią się jego odmiany, jak zbudowana jest muzyka tangowa i od jakich kroków zaczyna się naukę.
Historia tanga: od portów Rio de la Plata do salonów Europy
Kolebką tanga jest region Rio de la Plata, czyli szerokie ujście rzek Parany i Urugwaju, nad którym leżą dwie stolice: Buenos Aires (Argentyna) i Montevideo (Urugwaj). Pod koniec XIX wieku do obu miast napływały setki tysięcy imigrantów, głównie z Włoch i Hiszpanii, ale też z Europy Środkowej. Mieszali się oni z ludnością miejscową, potomkami zniewolonych Afrykanów i criollos, czyli mieszkańcami urodzonymi już w Ameryce. Z tego tygla kultur powstała nowa muzyka i nowy sposób tańczenia.
Na tango złożyło się kilka źródeł. Z kubańskiej habanery przejęło charakterystyczny rytm, z lokalnej milongi energię i figury, a z afroargentyńskiego candombe pulsację i swobodę ruchu. Do tego doszły europejskie instrumenty i tradycja tańców w parze, takich jak polka czy mazurek. Pierwsze tanga grano w barach, kamienicach czynszowych (conventillos) i lokalach rozrywkowych przedmieść. Taniec długo uchodził za nieprzyzwoity, bo partnerzy tańczyli w bardzo bliskim objęciu.
Przełom nastąpił około 1910 roku, kiedy tango trafiło do Paryża. Francuska publiczność oszalała na jego punkcie, a „tangomania” szybko rozlała się po Londynie, Berlinie i Nowym Jorku. Gdy taniec wrócił do Argentyny z europejską nobilitacją, zaakceptowały go także wyższe sfery Buenos Aires. W 1917 roku Carlos Gardel nagrał „Mi noche triste”, uznawaną za początek tango-canción, czyli tanga śpiewanego, w którym liczy się tekst i opowiadana historia. W tym samym czasie powstała „La cumparsita” Urugwajczyka Gerarda Matosa Rodrígueza, do dziś jedno z najczęściej granych tang na świecie.
Złota era tanga
Lata mniej więcej 1935-1955 nazywa się złotą erą tanga (Época de Oro). Buenos Aires miało wtedy dziesiątki dużych orkiestr, które grały w klubach, radiu i na wielkich balach. Każda miała własne brzmienie: Juan d’Arienzo słynął z energicznego, rytmicznego grania, Carlos Di Sarli z eleganckiej, śpiewnej melodii, Osvaldo Pugliese z dramatyzmu, a Aníbal Troilo z lirycznej gry na bandoneonie. Nagrania z tego okresu stanowią do dziś trzon repertuaru, przy którym tańczy się na milongach.
Astor Piazzolla i tango nuevo
W latach 50. i 60. XX wieku tango zaczęło tracić popularność na rzecz rocka i muzyki popularnej. Nowe życie tchnął w nie Astor Piazzolla (1921-1992), argentyński bandoneonista i kompozytor, który kształcił się m.in. u Nadii Boulanger w Paryżu. Połączył tango z elementami muzyki klasycznej i jazzu, wprowadził złożone harmonie, dysonanse i nieregularne akcenty. Tak narodziło się tango nuevo. Utwory takie jak „Libertango” czy „Adiós Nonino” grają dziś zarówno kwintety tangowe, jak i orkiestry symfoniczne. Na początku Piazzolla był krytykowany przez tradycjonalistów, którzy zarzucali mu, że jego muzyki nie da się tańczyć. Z czasem stał się symbolem tanga w ogóle.
Tango w Polsce
Polska również przeżyła swoją tangomanię. W dwudziestoleciu międzywojennym tango było najmodniejszym tańcem warszawskich kawiarni i dancingów, a polscy kompozytorzy stworzyli własny, bardziej nostalgiczny styl. Królem polskiego tanga nazywa się Jerzego Petersburskiego. Jego „Tango milonga” zrobiło karierę za granicą jako „Oh, Donna Clara”, a „To ostatnia niedziela” ze słowami Zenona Friedwalda stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich przebojów wszech czasów. Piosenkę spopularyzował Mieczysław Fogg, a jego płyta z tym nagraniem rozeszła się podobno w nakładzie około 100 tysięcy egzemplarzy, co było przedwojennym rekordem.
Petersburski napisał też m.in. tango „Już nigdy” ze słowami Andrzeja Własta. Po wojnie tango zeszło na dalszy plan, ale nigdy nie zniknęło. Od lat 90. w polskich miastach działają szkoły tanga argentyńskiego i regularne milongi, a Warszawa, Kraków czy Wrocław organizują międzynarodowe festiwale tangowe.
Odmiany tanga
Słowo „tango” oznacza dziś kilka różnych tańców, które łączy wspólne pochodzenie, ale różni technika, muzyka i cel tańczenia.
Tango argentyńskie
To oryginalna, improwizowana forma tanga. Nie ma w nim stałej choreografii: prowadzący proponuje ruch, a partnerka go interpretuje, reagując na muzykę i na drugą osobę. Tańczy się je w objęciu bliskim lub otwartym, z miękkim, chodzonym krokiem. W obrębie tanga argentyńskiego wyróżnia się style, np. salonowy (tango salón), bardzo bliski i oszczędny styl milonguero oraz nowoczesne, bardziej rozbudowane technicznie tango nuevo.
Tango balowe (standardowe)
W latach 20. i 30. XX wieku Anglicy i Francuzi skodyfikowali tango na potrzeby tańca towarzyskiego. Tak powstało tango standardowe, jeden z pięciu tańców standardowych obok walca wiedeńskiego, walca angielskiego, foxtrota i quickstepa. Ma ono określone figury, charakterystyczne ostre ruchy głowy, staccato i krok „przyciągany” do podłogi. To odmiana, którą oglądamy na turniejach i w programach telewizyjnych. Warto pamiętać, że tango balowe i tango argentyńskie to w praktyce dwa różne tańce.
Milonga i vals
Na milongach poza tangiem gra się jeszcze dwa rodzaje muzyki. Milonga (jako rytm) jest szybsza, radośniejsza i bardziej rytmiczna niż tango, z wyraźnym „podskokiem” wywodzącym się z habanery. Vals criollo, czyli argentyński walc, ma metrum 3/4 i płynny, wirowy charakter. Obie formy tańczy się technikami tanga argentyńskiego.
Muzyka tangowa: rytm, metrum i instrumenty
Klasyczne tango zapisuje się zazwyczaj w metrum 2/4 lub 4/8 (w tańcu towarzyskim częściej liczy się je na 4/4). Charakterystyczne są wyraźne akcenty, kontrast między płynną melodią a ostrym rytmem oraz częste zmiany dynamiki. Typowa melodia tangowa jest nostalgiczna, często w tonacji molowej, a teksty śpiewanych tang opowiadają o utraconej miłości, tęsknocie za dzielnicą i przemijaniu.
Sercem tanga jest bandoneon, instrument miechowy spokrewniony z akordeonem i koncertyną. Wymyślono go w Niemczech w połowie XIX wieku (nazwa pochodzi od Heinricha Banda) jako tani zamiennik organów do kościołów i na procesje. Do Argentyny trafił z imigrantami i stał się głosem tanga. Gra na nim jest trudna, bo ten sam klawisz daje inny dźwięk przy otwieraniu i zamykaniu miecha.
Klasyczny zespół tangowy to orquesta típica: kilka bandoneonów, skrzypce, fortepian i kontrabas, czasem także altówka i wiolonczela. Mniejsze składy to trio, kwartet lub kwintet (taki jak słynny kwintet Piazzolli z gitarą elektryczną). Ciekawy przegląd instrumentów smyczkowych i ich roli w zespołach znajdziesz w tekście o tym, z jakich instrumentów składa się orkiestra symfoniczna.
Kroki tanga: abrazo i podstawy
Tango argentyńskie to przede wszystkim spacer w parze. Zanim pojawią się efektowne figury, uczeń musi opanować postawę, objęcie i krok. Oto podstawowe elementy, od których zaczyna się każdy kurs.
Abrazo, czyli objęcie
Abrazo to sposób, w jaki partnerzy trzymają się w tańcu. W objęciu bliskim stykają się klatkami piersiowymi i tańczą „jednym ciałem”, w otwartym zachowują niewielki dystans, który pozwala na bardziej rozbudowane figury. Prowadzenie odbywa się głównie tułowiem, a nie rękami, dlatego tak ważna jest wyprostowana sylwetka i stabilna oś.
Caminata, czyli chód
Krok tangowy jest długi, miękki i prowadzony od biodra. Stopa przesuwa się blisko podłogi, a ciężar ciała przenosi się w pełni z jednej nogi na drugą. Wielu nauczycieli powtarza, że kto dobrze chodzi, ten dobrze tańczy tango.
Salida, ocho i cruzada
Salida to wyjście, czyli podstawowa sekwencja otwierająca taniec. Ocho (ósemka) to figura, w której partnerka obraca biodra i kreśli stopami kształt ósemki, do przodu lub do tyłu. Cruzada to skrzyżowanie nóg partnerki, będące punktem wyjścia do wielu kolejnych figur. Z bardziej zaawansowanych elementów warto znać giro (obrót wokół partnera), sacadę (wejście w przestrzeń nogi partnera) i boleo (wymach nogą wynikający z nagłej zmiany kierunku).
Dla porównania: w salsie i cha-chy rytm jest stały i wyznacza kroki, a w tangu argentyńskim kroki często pojawiają się „między” uderzeniami, a pauza bywa równie ważna jak ruch.
Milonga: jak wygląda wieczór tangowy
Słowo „milonga” ma dwa znaczenia: to zarówno rodzaj muzyki, jak i wydarzenie, na którym tańczy się tango. Milonga ma swoje niepisane zasady. Muzykę puszcza DJ (musicalizador) w blokach zwanych tandami, zwykle po 3-4 utwory jednego typu. Między tandami grana jest krótka cortina, czyli przerywnik niebędący tangiem, który daje sygnał do zmiany partnerów.
Do tańca zaprasza się tradycyjnie spojrzeniem i skinieniem głowy (cabeceo), a nie podchodzeniem do stolika. Pary poruszają się po parkiecie przeciwnie do ruchu wskazówek zegara, w ronda, i nie wyprzedzają się nawzajem. Dzięki tym zasadom na zatłoczonym parkiecie panuje porządek, a każdy może swobodnie odmówić tańca bez urażenia drugiej osoby.
Tango na liście UNESCO i ciekawostki
W 2009 roku UNESCO wpisało tango na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości. Wniosek złożyły wspólnie Argentyna i Urugwaj, podkreślając, że tango jest wspólnym dorobkiem obu brzegów Rio de la Plata. Oto kilka innych faktów, które warto znać:
- 11 grudnia obchodzony jest w Argentynie Dzień Tanga. Data upamiętnia urodziny dwóch legend: śpiewaka Carlosa Gardela i skrzypka Julia De Caro.
- W Buenos Aires co roku odbywają się mistrzostwa świata w tangu argentyńskim (Mundial de Tango), w kategoriach tango de pista (salonowe) i tango escenario (sceniczne).
- Na początku XX wieku tango było krytykowane przez część duchowieństwa i władz w Europie jako taniec gorszący. Mimo to w ciągu kilku lat stało się modą w całej Europie.
- Pochodzenie słowa „tango” nie jest pewne. Najczęściej wskazuje się na języki afrykańskie lub na hiszpańskie i portugalskie określenia miejsc, w których spotykali się i bawili niewolnicy.
- Tango jest częstym motywem filmowym. Słynne sceny tanga pojawiają się m.in. w „Zapachu kobiety” z Alem Pacino.
Jeśli interesują Cię inne tańce o ciekawej historii, przeczytaj o rumbie, tańcu irlandzkim albo o polskich tańcach ludowych. Wszystkie artykuły o tańcu zebraliśmy w kategorii Taniec.
Najczęściej zadawane pytania
Skąd pochodzi tango?
Tango powstało pod koniec XIX wieku w regionie Rio de la Plata, w Buenos Aires i Montevideo. Narodziło się wśród imigrantów, potomków Afrykanów i miejscowej ludności, łącząc habanerę, milongę, candombe i europejskie tańce w parze.
Czym różni się tango argentyńskie od tanga balowego?
Tango argentyńskie jest improwizowane, tańczone w miękkim objęciu i do tradycyjnej muzyki tangowej. Tango balowe (standardowe) ma skodyfikowane figury, ostre ruchy głowy i staccato, a tańczy się je głównie na turniejach tańca towarzyskiego.
Ile trwa nauka podstawowych kroków tanga?
Podstawy, czyli objęcie, chód, salidę i ocho, większość osób opanowuje w ciągu kilku miesięcy regularnych zajęć. Swobodne tańczenie na milondze wymaga zwykle roku lub dłużej, bo w tangu argentyńskim kluczowe są improwizacja i słuchanie partnera.
Czy do tanga potrzebny jest partner?
Nie zawsze. Wiele szkół prowadzi zajęcia z rotacją par, więc można zapisać się samemu. Na milongach partnerów do tańca zaprasza się spojrzeniem (cabeceo), dlatego osoby przychodzące solo nie są niczym wyjątkowym.
W jakim metrum jest tango?
Tradycyjne tango zapisuje się najczęściej w metrum 2/4 lub 4/8, a w tańcu towarzyskim liczy się je zwykle na 4/4. Milonga ma metrum 2/4 i szybsze tempo, a vals criollo metrum 3/4.
Kto jest najbardziej znanym kompozytorem tanga?
Na świecie najczęściej wymienia się Astora Piazzollę, twórcę tanga nuevo, oraz Carlosa Gardela jako najsłynniejszego śpiewaka tanga. W Polsce symbolem tanga jest Jerzy Petersburski, autor muzyki do „To ostatnia niedziela” i „Tango milonga”.
Tango - podsumowanie
Tango przeszło długą drogę: od portowych dzielnic Buenos Aires i Montevideo, przez paryskie salony i warszawskie dancingi, po sale koncertowe i światowe festiwale. Dziś funkcjonuje w kilku odmianach, od improwizowanego tanga argentyńskiego, przez skodyfikowane tango balowe, po awangardowe tango nuevo Astora Piazzolli. Łączy je to samo: bliskość dwojga ludzi, dramatyzm muzyki i pauza, która znaczy tyle samo co krok. Jeśli chcesz zacząć, wybierz się na zajęcia dla początkujących i choć raz zajrzyj na milongę, żeby zobaczyć, jak tango żyje poza salą treningową.
