Polka to jeden z najweselszych tańców w historii muzyki: szybka, skoczna, tańczona w parach z charakterystycznym podskokiem. Choć jej nazwa brzmi swojsko i wielu osobom kojarzy się z Polską, polka narodziła się w Czechach, a w XIX wieku w ciągu kilku lat podbiła sale balowe Pragi, Wiednia, Paryża, Londynu i Nowego Jorku. Do dziś słychać ją na weselach, festynach, w repertuarze zespołów ludowych i na noworocznych koncertach Filharmoników Wiedeńskich.
W tym wpisie poznasz historię polki i legendę o jej powstaniu, dowiesz się, skąd wzięła się jej nazwa, jak wygląda podstawowy krok i jak go policzyć, a także jakiej muzyki słuchać, żeby poczuć jej rytm. Jeśli interesują Cię inne tańce opisane na blogu, zajrzyj do kategorii artykułów o tańcu.
Czym jest polka? Charakterystyka tańca
Polka to taniec towarzyski i ludowy w metrum 2/4, czyli w takcie dwudzielnym, w żywym tempie. Tańczy się ją w parach, najczęściej w zamkniętym trzymaniu, podobnym do tego z walca. Para porusza się po sali po okręgu, przeciwnie do ruchu wskazówek zegara, i jednocześnie obraca się wokół własnej osi.
Najbardziej charakterystyczny jest podskok, który poprzedza każdą grupę kroków. To właśnie on nadaje polce sprężysty, radosny charakter i odróżnia ją od spokojniejszych tańców w metrum dwudzielnym. Muzyka polki jest zwykle prosta i bardzo rytmiczna: wyraźny bas na „raz” i akord na „dwa”, czyli popularne „um-pa, um-pa”, które od razu porywa do tańca.
Najważniejsze cechy polki w skrócie:
- metrum 2/4, tempo szybkie i równe,
- taniec w parach, w trzymaniu zamkniętym lub otwartym,
- podskok przed każdą grupą kroków,
- ruch po okręgu sali połączony z obrotami,
- wesoły, żywiołowy charakter, idealny na zabawy i wesela.
Historia polki: od czeskiej wsi do sal balowych Europy
Legenda o Annie Slezákovej
Najsłynniejsza opowieść o narodzinach polki pochodzi z Czech. Według niej około 1830 roku młoda dziewczyna, Anna Slezáková (z domu Chadimová), dla zabawy zatańczyła w nowy, nietypowy sposób do miejscowej piosenki ludowej „Strýček Nimra koupil šimla”. Zobaczył to nauczyciel muzyki Josef Neruda, zapisał melodię i zaczął uczyć nowego tańca innych młodych ludzi. Historia trafiła do druku w 1844 roku na łamach praskiego czasopisma „Bohemia”.
Badacze, m.in. czeski historyk Čeněk Zíbrt, spierali się później o szczegóły: datę, miejscowość i to, czy cała opowieść nie jest raczej legendą. Zíbrt zwracał też uwagę, że prości ludzie na czeskiej wsi tańczyli polkę na długo przed tym, jak zainteresowały się nią elity. Najbardziej prawdopodobne jest więc, że polka wyrosła z ludowych tańców czeskich, a historia Anny tylko utrwaliła moment jej „odkrycia”.
Polkomania w XIX wieku
Kariera polki była błyskawiczna. Około 1835 roku tańczono ją już na salach balowych w Pradze, potem dotarła do Wiednia, a w 1840 roku praski nauczyciel tańca o nazwisku Raab zaprezentował ją w Paryżu. Paryżanie oszaleli na jej punkcie do tego stopnia, że zjawisko nazwano polkomanią. Sklepy sprzedawały kapelusze i ubrania „à la polka”, a nauczyciele tańca nie nadążali z lekcjami. Z Paryża taniec szybko przeniósł się do Londynu, a w 1844 roku dotarł do Ameryki.
W tym samym czasie Europą rządził walc wiedeński i oba tańce przez dziesięciolecia dzieliły się parkietem na balach. Polka dawała chwilę szalonej zabawy między spokojniejszymi tańcami i była jednym z najczęściej granych tańców XIX-wiecznych sal balowych.
Skąd nazwa „polka”?
Nazwa polki to temat, który do dziś wywołuje dyskusje. Istnieją dwie główne teorie:
- Od „Polki”, czyli Polki-kobiety. W języku czeskim słowo „polka” oznacza Polkę. Według tej teorii taniec nazwano tak na znak sympatii Czechów do Polaków po powstaniu listopadowym (1830-1831), kiedy wielu polskich uchodźców przechodziło przez ziemie czeskie.
- Od czeskiego „půlka”, czyli „połówka”. Tę wersję popierał Čeněk Zíbrt. Nazwa miałaby nawiązywać do krótkich, „połówkowych” kroków i półpodskoku, z których składa się taniec.
Niezależnie od tego, która teoria jest prawdziwa, polka nie jest tańcem polskiego pochodzenia. To taniec czeski, który z Polską łączy przede wszystkim nazwa i ogromna popularność, jaką zdobył także nad Wisłą.
Polka w Polsce
Do Polski polka trafiła w XIX wieku, najpierw na bale i salony, a potem na wiejskie zabawy, gdzie szybko się zadomowiła. Z czasem stała się częścią repertuaru ludowego i weselnego, obok tańców uznawanych za narodowe, takich jak polonez, mazur, kujawiak, krakowiak i oberek. Więcej o tych tańcach przeczytasz we wpisie o polskich tańcach ludowych.
Na polskich weselach polka do dziś pełni ważną rolę: to szybki, prosty taniec, który potrafi poderwać do zabawy całą salę, od dzieci po dziadków. Zespoły weselne grają ją często w wiązankach, przeplatając z innymi skocznymi utworami. W wielu regionach ludowe kapele mają własne, lokalne odmiany polki, różniące się tempem, figurami i sposobem trzymania partnerki. Polkę zna też wiele osób ze szkolnych lekcji wychowania fizycznego i występów zespołów pieśni i tańca.
Polka na świecie: od Wiednia po Wisconsin
Polka szybko przestała być tańcem tylko czeskim. W każdym kraju nabrała trochę innego charakteru:
- Austria: w Wiedniu powstały odmiany salonowe, m.in. szybka polka-schnell i spokojniejsza polka francuska. Polki pisała cała rodzina Straussów.
- Czechy: polka pozostała tańcem narodowym, a kapele dęte grają ją na każdej wiejskiej zabawie. Polki komponowali też Bedřich Smetana i Antonín Dvořák.
- Stany Zjednoczone: emigranci z Polski, Czech, Słowenii i Niemiec przywieźli polkę za ocean, gdzie powstały jej własne style, np. polska polka w stylu chicagowskim i słoweńska w stylu z Cleveland. W Wisconsin polka jest od 1994 roku oficjalnym tańcem stanowym.
- Ameryka Łacińska: polka wpłynęła na muzykę meksykańską (zwłaszcza na północy kraju) i na paragwajską polkę paraguaya, która mimo nazwy ma zupełnie inny rytm.
Ciekawostka: w latach 1986-2009 przyznawano nawet nagrodę Grammy za najlepszy album z polkami. Najczęściej zdobywał ją amerykański muzyk Jimmy Sturr, który wygrywał tę kategorię aż 18 razy. Kategorię zlikwidowano w 2009 roku z powodu zbyt małej liczby zgłoszeń.
Podstawowy krok polki - jak tańczyć polkę?
Polka wydaje się szybka i trudna, ale jej podstawowy krok jest prosty. To tzw. krok polkowy, który liczy się „i-raz-i-dwa”. Na jeden takt przypadają trzy kroki poprzedzone podskokiem.
- „i” - mały podskok na lewej nodze (prawa lekko uniesiona).
- „raz” - krok prawą nogą w bok lub do przodu.
- „i” - dostawienie lewej nogi do prawej.
- „dwa” - ponowny krok prawą nogą.
Następnie powtarzasz to samo w drugą stronę: podskok na prawej nodze i kroki lewą. Kroki są małe i sprężyste, a ciężar ciała trzymasz na przodzie stopy. Para, która opanuje krok w miejscu, może zacząć przesuwać się po okręgu i dodawać obroty, najpierw o pół obrotu na takt, potem o pełny.
Wskazówki dla początkujących
- Zacznij w wolniejszym tempie i bez partnera, licząc na głos „i-raz-i-dwa”.
- Nie skacz wysoko. Podskok ma być lekki, bardziej sprężynowanie w kolanach niż skok.
- Trzymaj ramiona rozluźnione, a łokcie lekko uniesione, żeby para tworzyła stabilną ramę.
- Patrz nad ramieniem partnera, a nie pod nogi. To pomaga utrzymać równowagę przy obrotach.
- Polka jest bardzo intensywna, więc zaczynaj od krótkich fragmentów utworu.
Muzyka do polki: znane utwory i instrumenty
Polka to nie tylko taniec, ale też forma muzyczna. Wielu kompozytorów pisało polki koncertowe, które dziś słuchamy częściej, niż do nich tańczymy. Najbardziej znane to m.in.:
- „Tritsch-Tratsch-Polka” Johanna Straussa syna, pełna humoru i pędu,
- „Pizzicato-Polka” Johanna i Josefa Straussów, grana przez smyczki wyłącznie szarpanymi strunami,
- „Unter Donner und Blitz” (Wśród gromów i błyskawic) Johanna Straussa syna, z efektami burzy w perkusji,
- „Škoda lásky” Jaromíra Vejvody z 1927 roku, znana na świecie jako „Beer Barrel Polka”, jedna z najpopularniejszych polek XX wieku.
W muzyce ludowej i weselnej polkę grają najczęściej zespoły z akordeonem, klarnetem, trąbką i tubą lub kontrabasem. To właśnie akordeon z charakterystycznym basem na „raz” i akordem na „dwa” najbardziej kojarzy się z brzmieniem polki. Jeśli chcesz wiedzieć, jakie instrumenty zwykle tworzą taki skład, przeczytaj, jakich instrumentów używa zespół weselny.
Najczęściej zadawane pytania
Czy polka to polski taniec?
Nie. Polka pochodzi z Czech, gdzie powstała w pierwszej połowie XIX wieku. Jej nazwa najczęściej jest tłumaczona jako „Polka”, czyli Polka-kobieta, ale taniec jest czeski. W Polsce polka zadomowiła się w XIX wieku i stała się częścią repertuaru ludowego i weselnego.
W jakim metrum jest polka?
Polka jest w metrum 2/4, czyli w takcie dwudzielnym. Liczy się ją „i-raz-i-dwa”, a na jeden takt przypada podskok i trzy małe kroki.
Czym różni się polka od walca?
Przede wszystkim metrum i charakterem. Walc jest w metrum 3/4 i opiera się na płynnych obrotach, a polka jest w metrum 2/4, jest bardziej skoczna i ma charakterystyczny podskok przed każdą grupą kroków.
Czy polka jest trudna do nauczenia?
Podstawowy krok polki jest prosty i większość osób opanowuje go w kilkanaście minut. Trudniejsze jest utrzymanie tempa i płynne obroty w parze, ale to kwestia praktyki.
Jaka jest najbardziej znana polka?
Do najbardziej znanych należą „Tritsch-Tratsch-Polka” i „Pizzicato-Polka” Straussów oraz „Škoda lásky” Jaromíra Vejvody, znana na świecie jako „Beer Barrel Polka”.
Polka - podsumowanie
Polka to taniec, który w kilka lat przeszedł drogę od czeskiej wsi do najważniejszych sal balowych Europy, a potem rozjechał się z emigrantami po całym świecie. Jest szybka, prosta i wesoła, ma metrum 2/4 i charakterystyczny podskok, a jej muzyka od razu wprawia w dobry nastrój. Mimo że nie jest tańcem polskim, od ponad półtora wieku ma stałe miejsce na polskich weselach i zabawach.
Jeśli chcesz zacząć, posłuchaj kilku polek Straussa albo czeskich kapel dętych, a potem spróbuj kroku „i-raz-i-dwa” w miejscu. Po kilku próbach dodaj partnera i obroty. Polka nagradza za odwagę: nawet nieidealnie zatańczona daje mnóstwo radości.
