Cha cha to jeden z tych tańców, które rozpoznasz po kilku taktach: żywy, zalotny, z charakterystycznym „cza-cza” w środku każdej frazy. Taniec cha-cha narodził się na Kubie na początku lat 50. XX wieku, a dziś tańczy się go zarówno na turniejach tańca towarzyskiego, jak i na weselach, potańcówkach czy zajęciach dla początkujących. Dla wielu osób to pierwszy taniec latynoamerykański, jakiego uczą się w szkole tańca.
W tym wpisie poznasz historię cha-chy, jej miejsce wśród tańców towarzyskich, rytm i sposób liczenia kroków, podstawowe figury, najważniejsze zasady techniki oraz muzykę, przy której najlepiej się ją ćwiczy. Na koniec znajdziesz odpowiedzi na pytania, które najczęściej zadają osoby zaczynające przygodę z tym tańcem.
Skąd pochodzi cha-cha? Kuba, danzón i Enrique Jorrín
Korzenie cha-chy sięgają kubańskiej muzyki tanecznej pierwszej połowy XX wieku. Na wyspie od dawna popularny był danzón, elegancki taniec salonowy grany przez zespoły typu charanga, czyli orkiestry z fletem, skrzypcami, fortepianem, kontrabasem i perkusją. W latach 30. i 40. danzón zaczął przyspieszać i wchłaniać nowe elementy, a z tych eksperymentów wyrosło między innymi mambo, tańczone w szybkim, energetycznym tempie.
Za twórcę cha-chy uważa się kubańskiego skrzypka i kompozytora Enrique Jorrína, związanego z Orquesta América. Jorrín zauważył, że wielu tancerzy nie nadąża za skomplikowanymi, synkopowanymi rytmami mambo. Zaczął więc pisać utwory o prostszym, bardziej wyrazistym pulsie, w których melodia i akcenty podpowiadały, kiedy stawiać stopy. Jednym z pierwszych i najbardziej znanych przykładów jest jego utwór „La Engañadora”, który na początku lat 50. rozsławił nowy styl w Hawanie.
Nazwa tańca ma pochodzenie dźwiękonaśladowcze. Mówi się, że „cza-cza-cza” to odgłos szurania stóp tancerzy wykonujących trzy szybkie kroki. Stąd w literaturze spotkasz obie formy: cha-cha-cha (bliższą oryginałowi) i skróconą cha-cha. Po polsku często pisze się też fonetycznie: cza-cza.
Jak cha-cha trafiła do Europy
Już w latach 50. nowy taniec zdobył popularność w Stanach Zjednoczonych, a stamtąd dotarł do Europy. W Wielkiej Brytanii nauczyciele tańca towarzyskiego, wśród nich Pierre Zurcher-Margolle, znany jako Monsieur Pierre, i jego partnerka Doris Lavelle, obserwowali tańce kubańskie i porządkowali ich technikę tak, by dało się jej uczyć w szkołach tańca. Dzięki temu cha-cha dostała uporządkowany zestaw figur i zasad, na którym opiera się dzisiejszy styl turniejowy.
Cha-cha jako taniec towarzyski
W świecie sportowego tańca towarzyskiego cha-cha należy do grupy tańców latynoamerykańskich, obok samby, rumby, paso doble i jive’a. Te pięć tańców tworzy tak zwany standard latynoamerykański, który razem z pięcioma tańcami standardowymi (walc angielski, tango, walc wiedeński, foxtrot, quickstep) składa się na program turniejowy. Zasady rozgrywania zawodów i wymagania dotyczące tempa określają organizacje taneczne, na czele z międzynarodową federacją WDSF (World DanceSport Federation).
Na turniejach cha-cha tańczona jest w metrum 4/4, w tempie około 30-32 taktów na minutę. To tempo umiarkowane: wystarczająco szybkie, by taniec był dynamiczny, i na tyle spokojne, by tancerze mogli pokazać precyzję pracy nóg i bioder. W kolejności tańców latynoamerykańskich na zawodach cha-cha pojawia się zwykle jako druga, zaraz po sambie.
Warto odróżnić cha-chę od jej najbliższej krewnej. Rumba ma podobne pochodzenie i wiele wspólnych figur, ale jest wolniejsza i bardziej zmysłowa. Jeśli chcesz poznać jej historię, przeczytaj nasz osobny tekst o tym, czym charakteryzuje się taniec rumba. Tutaj skupimy się wyłącznie na cha-chy.
Rytm cha-chy: „raz, dwa, trzy, cza-cza”
Sercem tego tańca jest rytm. Jeden takt cha-chy to pięć kroków rozłożonych na cztery ćwierćnuty: dwa kroki wolniejsze i trzy szybkie, zwane chassé (lub po prostu „cza-cza-cza”). Rytm to jeden z podstawowych składników utworu, o których piszemy w tekście o tym, jakie są elementy dzieła muzycznego, a w cha-chy słychać go wyjątkowo wyraźnie.
Na kursach dla początkujących często liczy się to po prostu: „raz, dwa, trzy, cza-cza” albo „raz, dwa, cza-cza-cza”. To wygodny sposób, żeby złapać ogólną pulsację. W technice turniejowej (stylu międzynarodowym) liczenie wygląda jednak nieco inaczej:
- 2 – pierwszy krok (tzw. krok sprawdzający, check),
- 3 – powrót ciężaru ciała na drugą nogę,
- 4 i – dwa szybkie kroki chassé,
- 1 – trzeci krok chassé, zamykający figurę.
Taniec zaczyna się więc na drugą miarę taktu, a „cza-cza-cza” przypada na „cztery i raz”. Dla początkujących to bywa zaskoczenie, ale po kilku lekcjach ucho samo zaczyna wyłapywać, gdzie w muzyce jest miejsce na chassé. Pomaga w tym charakterystyczny rytm instrumentów perkusyjnych, zwłaszcza güiro i timbales, które w wielu utworach podkreślają właśnie te szybkie kroki.
Podstawowe figury taneczne
Cha-cha ma bogaty repertuar figur, ale na początek wystarczy kilka, z których da się ułożyć prostą, efektowną choreografię. Oto te, od których zaczyna się większość kursów.
Basic movement (krok podstawowy)
Krok podstawowy wykonuje się w pozycji zamkniętej lub otwartej. Partner stawia krok w przód lewą nogą, przenosi ciężar z powrotem na prawą i wykonuje chassé w lewo. Następnie robi krok w tył prawą nogą, wraca na lewą i wykonuje chassé w prawo. Partnerka tańczy lustrzane odbicie tych kroków. Basic to fundament, do którego wraca się między innymi figurami.
New York
W figurze New York partnerzy otwierają się z pozycji otwartej w bok, stając obok siebie, i wykonują krok sprawdzający w przód w tym samym kierunku, z wolnymi rękami wyciągniętymi na zewnątrz. Potem wracają, robią chassé i powtarzają figurę w drugą stronę. To jedna z najbardziej widowiskowych figur dla początkujących.
Hand to hand
Hand to hand przypomina New York, ale krok sprawdzający wykonuje się w tył, a partnerzy trzymają się tylko za jedną rękę. Figura uczy stabilności i dobrego kontaktu w parze, bo prowadzenie odbywa się tylko przez jedną dłoń.
Spot turn (obrót w miejscu)
Spot turn to obrót o pełne koło wykonywany w miejscu, zakończony chassé. Tancerze puszczają się na moment, obracają i ponownie łapią kontakt. Obrót wymaga dobrego balansu i pracy na przedniej części stopy, dlatego warto ćwiczyć go powoli, zanim wejdzie się w pełne tempo.
Kolejne figury, które pojawiają się na dalszych etapach nauki, to między innymi fan (wachlarz), hockey stick, alemana, time step i three cha chas. Łącząc je z krokami podstawowymi, tworzy się już pełnoprawne układy taneczne.
Technika: kubańska praca bioder i nóg
To, co odróżnia cha-chę tańczoną „na zaliczenie” od cha-chy tańczonej z wyczuciem, to technika. Najważniejsze zasady są wspólne dla tańców latynoamerykańskich:
- Praca stopy – kroki stawia się najpierw na przedniej części stopy (ball), a dopiero potem opuszcza piętę (ball-flat). Dzięki temu ruch jest sprężysty i kontrolowany.
- Wyprostowana noga – noga, na którą przenosi się ciężar ciała, prostuje się w kolanie. To właśnie z tego wynika charakterystyczny ruch bioder.
- Kubański ruch bioder (Cuban motion) – biodra nie są „kręcone” celowo, ich ruch jest efektem pracy nóg i przenoszenia ciężaru. Na początku łatwo z tym przesadzić, więc lepiej postawić na naturalność.
- Postawa – wyprostowane plecy, uniesiona klatka piersiowa, rozluźnione ramiona. Ręce nie wiszą bezwładnie, tylko uzupełniają linię ciała.
- Kontakt w parze – partner prowadzi, partnerka podąża, ale oboje aktywnie utrzymują napięcie w rękach, dzięki któremu prowadzenie jest czytelne.
Dobrym ćwiczeniem jest tańczenie kroku podstawowego w pojedynkę przed lustrem, z uwagą na to, by chassé było krótkie i równe, a krok sprawdzający wyraźny. Solidna technika bardzo ułatwia później naukę trudniejszych figur.
Ubiór do cha-chy: na kurs i na turniej
Na zajęcia w szkole tańca nie potrzebujesz specjalnego stroju. Wystarczy wygodne ubranie, które nie krępuje ruchów, i obuwie z gładką podeszwą, pozwalające obracać się bez blokowania stopy. Sportowe buty z gumową, przyczepną podeszwą utrudniają obroty, dlatego lepiej ich unikać.
Osoby, które tańczą regularnie, zwykle kupują buty do tańców latynoamerykańskich. Mają one zamszową podeszwę, która daje kontrolowany poślizg, a damskie modele dodatkowo obcas i otwarty przód.
Na turniejach stroje są dużo bardziej widowiskowe. Tancerki występują w krótkich, dopasowanych sukienkach, często z frędzlami lub zdobieniami, które podkreślają ruch bioder i nóg. Tancerze noszą zazwyczaj dopasowane spodnie i koszule, nierzadko w ciemnych kolorach. Szczegółowe wymagania dotyczące strojów, zwłaszcza w kategoriach dziecięcych i juniorskich, określają przepisy federacji tanecznych.
Muzyka do cha-chy
Pierwotnie cha-chę grały kubańskie orkiestry typu charanga. Brzmienie tworzyły flet, skrzypce, fortepian, kontrabas oraz sekcja rytmiczna z timbales, güiro i kongami. Instrumenty takie jak güiro (rodzaj tarki) czy timbales należą do grupy, którą opisujemy w kompendium o tym, czym są instrumenty perkusyjne niemelodyczne. To one w dużej mierze odpowiadają za „taneczność” gatunku. Jedną z najbardziej zasłużonych dla stylu formacji była Orquesta Aragón.
Z czasem rytm cha-chy wszedł do muzyki popularnej. Klasycznym przykładem jest „Oye como va” Tito Puente, znane szerokiej publiczności także z wersji zespołu Santana. Elementy latynoskie przenikały również do jazzu, o którego historii przeczytasz w naszym tekście o gatunku, jakim jest jazz.
Współcześnie na treningach tańczy się cha-chę nie tylko do utworów latynoskich, ale też do wielu przebojów pop, soul czy disco, które mają odpowiednie tempo i wyraźny puls w metrum 4/4. Dlatego ten taniec dobrze sprawdza się na imprezach i weselach. Jeśli ciekawi Cię, jakich instrumentów używa zespół weselny, zobaczysz, że klawisze, gitara i perkusja bez trudu zagrają rytm, do którego da się zatańczyć cza-czę.
Wybierając muzykę do ćwiczeń, zwracaj uwagę na tempo. Na początek lepiej sprawdzają się utwory nieco wolniejsze od turniejowych, w których łatwo usłyszeć akcenty. Gdy kroki staną się automatyczne, możesz przejść do szybszych nagrań.
Najczęściej zadawane pytania
Czy cha-cha jest trudna dla początkujących?
Krok podstawowy i proste figury, takie jak New York czy spot turn, są w zasięgu osób bez doświadczenia. Najwięcej pracy wymaga złapanie rytmu chassé i naturalnej pracy bioder, ale po kilku zajęciach większość osób tańczy już prosty układ.
Jaka jest różnica między cha-chą a rumbą?
Oba tańce mają kubańskie korzenie i podobne figury, ale cha-cha jest szybsza i bardziej zadziorna, a w każdym takcie zawiera trzy szybkie kroki chassé. Rumba jest wolniejsza, płynniejsza i bardziej zmysłowa.
Jak poprawnie się pisze: cha-cha, cha-cha-cha czy cza-cza?
Wszystkie formy są w użyciu. „Cha-cha-cha” to nazwa bliższa oryginałowi kubańskiemu, „cha-cha” to popularny skrót, a „cza-cza” to spolszczony zapis fonetyczny. Na turniejach i w przepisach federacji spotkasz przede wszystkim formę „cha-cha-cha”.
Od której miary zaczyna się taniec?
W technice turniejowej pierwszy krok stawia się na drugą miarę taktu, a chassé wypada na „cztery i raz”. Na kursach rekreacyjnych często stosuje się uproszczone liczenie „raz, dwa, trzy, cza-cza”.
Czy do nauki cha-chy potrzebny jest partner?
Nie jest konieczny. Wiele szkół tańca prowadzi zajęcia, na których partnerzy się zmieniają, a kroki podstawowe można ćwiczyć samodzielnie. Istnieje też cha-cha tańczona solo, popularna na zajęciach typu latino solo.
Cha cha – podsumowanie
Cha-cha to taniec z kubańskim rodowodem, który wyrósł z danzónu i mambo na początku lat 50. dzięki Enrique Jorrínowi, a dziś jest jednym z pięciu tańców latynoamerykańskich w programie turniejowym. Jego znakiem rozpoznawczym jest rytm z trzema szybkimi krokami „cza-cza-cza”, sprężysta praca stóp i naturalny ruch bioder.
Jeśli dopiero zaczynasz, zacznij od kroku podstawowego, figur New York, hand to hand i spot turn, wybierz wygodne obuwie z gładką podeszwą i ćwicz do muzyki o wyraźnym pulsie. Więcej tekstów o różnych stylach i ich historii znajdziesz w kategorii taniec na naszym blogu.
