Taniec salsa – pochodzenie, style, kroki i muzyka

Salsa to taniec, który w ciągu kilkudziesięciu lat z karaibskich i nowojorskich klubów trafił na parkiety całego świata. Taniec salsa kojarzy się z gorącym rytmem, energią, szybkimi obrotami i muzyką pełną instrumentów perkusyjnych oraz sekcji dętej. Tańczy się go w parach lub w grupie, na imprezach, w szkołach tańca i na festiwalach, a jego podstawy można opanować szybciej, niż wielu osobom się wydaje.

W tym artykule poznasz pochodzenie salsy, jej najważniejsze style, sposób liczenia i podstawowe kroki. Dowiesz się też, jakie instrumenty tworzą charakterystyczne brzmienie muzyki salsowej i od czego zacząć naukę. Więcej tekstów o innych tańcach znajdziesz w kategorii Taniec.

Skąd pochodzi salsa?

Historia salsy zaczyna się na Kubie. Jej najważniejszym źródłem jest son cubano, gatunek muzyczny i taneczny, który ukształtował się we wschodniej części wyspy, w regionie Oriente, a na początku XX wieku zdobył popularność w Hawanie. Son łączył hiszpańską tradycję pieśni i gry na instrumentach strunowych z afrykańskimi rytmami i perkusją. To w nim pojawiły się elementy, które do dziś są fundamentem salsy: rytm clave, śpiew na zasadzie pytania i odpowiedzi oraz powtarzany motyw instrumentalny.

Na rozwój salsy wpłynęły także inne kubańskie gatunki, przede wszystkim mambo i cha-cha-cha, popularne w latach 40. i 50. XX wieku. Kubańska muzyka taneczna była wówczas bardzo modna w Stanach Zjednoczonych, a orkiestry latynoskie grały w słynnych salach tanecznych Nowego Jorku. Z tego samego kubańskiego zaplecza wyrasta również rumba, której poświęciliśmy osobny wpis o historii i charakterystyce rumby.

Nowy Jork lat 60. i 70.

Nazwa „salsa”, czyli po hiszpańsku „sos”, upowszechniła się w Nowym Jorku w latach 60. i 70. Muzycy pochodzenia portorykańskiego i kubańskiego, a także z innych krajów Ameryki Łacińskiej, grali muzykę opartą na sonie i mambo, dodając do niej ostrzejsze brzmienie dęciaków oraz wpływy jazzu. Słowo „salsa” stało się wygodną etykietą obejmującą całą tę latynoską muzykę taneczną.

Kluczową rolę odegrała wytwórnia Fania Records, założona w 1964 roku przez muzyka Johnny’ego Pacheco i prawnika Jerry’ego Masucciego. Wydawała ona płyty takich artystów jak Willie Colón, Héctor Lavoe, Ray Barretto czy Celia Cruz, a jej gwiazdy występowały razem jako Fania All-Stars. W tym samym środowisku działał Tito Puente, wybitny perkusista grający na timbales. Związki salsy z improwizacją i harmonią jazzową są tak silne, że warto zajrzeć również do wpisu o jazzie.

Style salsy: od casino do on2

Salsa nie jest jednym, jednolitym tańcem. W różnych miejscach wykształciły się odmienne style, które różnią się sposobem poruszania się po parkiecie, akcentowaniem rytmu i charakterem figur.

Salsa kubańska (casino)

Casino to styl kubański, który rozwinął się w Hawanie w latach 50. XX wieku. Para porusza się w nim po okręgu, często obracając się wokół siebie, a partnerzy wykonują liczne figury z przeplataniem rąk. Styl ten jest bardzo swobodny, zabawowy i mocno związany z muzyką, a ruch ciała, w tym praca bioder i ramion, jest wyraźnie widoczny. Do typowych figur należą między innymi dile que no, enchufla i guapea.

Rueda de casino

Rueda de casino to grupowa odmiana salsy kubańskiej, w której kilka par ustawia się w kole. Prowadzący wywołuje nazwy figur lub pokazuje je umownymi gestami, a wszystkie pary wykonują je jednocześnie. W trakcie tańca partnerki przechodzą od jednego partnera do drugiego, dzięki czemu rueda jest świetną zabawą towarzyską i dobrym sposobem na ćwiczenie prowadzenia.

Salsa liniowa: LA on1 i NY on2

W stylach liniowych para tańczy wzdłuż wyobrażonej linii, zamieniając się miejscami. Styl LA on1, rozwinięty w Los Angeles, jest efektowny i widowiskowy: szybkie obroty, akrobacje i elementy pokazowe. Nazwa „on1” oznacza, że pierwszy krok do przodu wykonuje się na pierwsze uderzenie taktu. Styl NY on2, kojarzony z Nowym Jorkiem i spopularyzowany między innymi przez nauczyciela Eddiego Torresa, akcentuje drugie uderzenie. Jest bardziej płynny, elegancki i mocno powiązany z partiami kongi w muzyce.

Styl	Ruch na parkiecie	Charakter
Casino (kubańska)	po okręgu	swobodny, zabawowy, dużo figur z rękami
Rueda de casino	kilka par w kole	grupowy, z wywoływaniem figur
LA on1	wzdłuż linii	widowiskowy, szybkie obroty
NY on2	wzdłuż linii	płynny, elegancki, akcent na „dwa”

Rytm i liczenie w salsie

Muzyka salsowa ma metrum 4/4, ale tancerze liczą ją zwykle w cyklach po osiem uderzeń, co odpowiada dwóm taktom. Podstawowa zasada jest prosta: na osiem uderzeń przypada sześć kroków. Kroki wykonuje się na 1, 2, 3 oraz 5, 6, 7, a na 4 i 8 następuje pauza, w czasie której ciało przygotowuje się do kolejnego ruchu.

W praktyce liczy się więc „raz, dwa, trzy, (pauza), pięć, sześć, siedem, (pauza)”. Tempo salsy bywa szybkie, dlatego na początku warto ćwiczyć przy wolniejszych nagraniach. Dobrym ćwiczeniem jest też wyklaskiwanie rytmu podczas słuchania muzyki i szukanie w niej pierwszego uderzenia, które często podkreśla zmiana harmonii lub wejście wokalu.

Clave, czyli kręgosłup rytmu

Całą muzykę salsową porządkuje clave, powtarzany wzór rytmiczny rozpisany na dwa takty. W jednym takcie są trzy uderzenia, w drugim dwa, dlatego mówi się o clave 3-2 lub 2-3, w zależności od tego, od której części zaczyna się fraza. Wszyscy muzycy w zespole grają w odniesieniu do clave, a doświadczeni tancerze także czują ten wzór i dopasowują do niego ruch.

Podstawowe kroki salsy

Nauka salsy zaczyna się od kilku prostych kroków, które powtarza się w każdym stylu. Opis dotyczy partnera w stylu liniowym on1. Partnerka wykonuje ruchy w lustrzanym odbiciu, zaczynając prawą nogą do tyłu.

Krok podstawowy przód-tył

1. Na „raz” krok lewą nogą do przodu.
2. Na „dwa” przeniesienie ciężaru ciała z powrotem na prawą nogę, która zostaje w miejscu.
3. Na „trzy” lewa noga wraca obok prawej.
4. Na „cztery” pauza.
5. Na „pięć” krok prawą nogą do tyłu.
6. Na „sześć” przeniesienie ciężaru na lewą nogę w miejscu.
7. Na „siedem” prawa noga wraca obok lewej.
8. Na „osiem” pauza.

Inne kroki na początek

• Krok w bok – ten sam schemat, ale ruch odbywa się na boki, co pomaga poczuć rytm bez przesuwania się w przód.
• Krok kubański (guapea) – w stylu casino partnerzy wykonują krok w tył i do przodu na przemian, pozostając naprzeciw siebie.
• Obrót partnerki w prawo – jedna z pierwszych figur, w której partner prowadzi obrót uniesioną ręką.
• Cross body lead – podstawowa figura stylu liniowego, w której partnerzy zamieniają się miejscami na linii.
• Dile que no – podstawowa figura stylu kubańskiego, otwierająca parę z pozycji zamkniętej.

Na początku ważniejsze od liczby figur jest to, by kroki były małe, wykonywane na przednią część stopy i dokładnie w rytm. Ruch bioder pojawia się naturalnie wtedy, gdy kolana są lekko ugięte, a ciężar ciała płynnie przechodzi z nogi na nogę.

Muzyka i instrumenty salsy

Brzmienie salsy tworzy bogata sekcja rytmiczna, wspierana przez fortepian, bas i instrumenty dęte. Każdy instrument ma w zespole swoją określoną rolę, a razem tworzą gęstą, ale uporządkowaną fakturę.

• Clave – dwie drewniane pałeczki, którymi wybija się wzór rytmiczny o tej samej nazwie.
• Konga – wysokie bębny, na których gra się dłońmi; ich charakterystyczny rytm, tumbao, jest jednym z punktów odniesienia dla tancerzy.
• Bongosy – para małych bębenków połączonych ze sobą, często z dzwonkiem używanym w refrenach.
• Timbales – dwa metalowe bębny grane pałkami, uzupełnione talerzem i krowimi dzwonkami (cowbell).
• Güiro i marakasy – instrumenty perkusyjne nadające muzyce ciągły, szemrzący puls.
• Fortepian – gra powtarzane figury zwane montuno.
• Gitara basowa lub kontrabas – prowadzi linię basu, która często wyprzedza pierwsze uderzenie taktu.
• Sekcja dęta – trąbki, puzony, czasem saksofony, grające mocne, rytmiczne frazy.

Większość instrumentów rytmicznych salsy należy do grupy, którą opisujemy w kompendium o instrumentach perkusyjnych niemelodycznych. Z kolei trąbki, puzony i saksofony omawia wpis o instrumentach dętych. Utwór salsowy ma zwykle część śpiewaną zwrotkową, a następnie część montuno, w której chór powtarza krótki refren, a solista improwizuje. To właśnie w tej części tancerze wykonują najbardziej efektowne figury.

Jak zacząć naukę salsy?

Salsa jest tańcem towarzyskim w najlepszym znaczeniu tego słowa, dlatego najlepiej uczyć się jej wśród ludzi. Oto kilka wskazówek, które ułatwią start:

1. Wybierz styl – w wielu szkołach uczy się salsy kubańskiej albo liniowej. Na początek wystarczy jeden styl, później łatwiej będzie poznać kolejne.
2. Zapisz się na kurs dla początkujących – instruktor pokaże podstawy prowadzenia i podążania, których trudno nauczyć się samodzielnie.
3. Nie potrzebujesz partnera – na zajęciach zwykle zmienia się pary, co przyspiesza naukę i uczy dopasowania do różnych osób.
4. Słuchaj muzyki – osłuchanie się z salsą pomaga znaleźć „raz” i poczuć clave.
5. Zadbaj o obuwie – buty z gładką podeszwą ułatwiają obroty, a sportowa guma na parkiecie je utrudnia.
6. Chodź na potańcówki – tak zwane imprezy salsowe to najlepsza okazja, by przećwiczyć kroki w praktyce.

Pierwsze tygodnie zwykle poświęca się krokowi podstawowemu, prostym obrotom i podstawowym figurom. Po kilku miesiącach regularnych zajęć większość osób potrafi już swobodnie zatańczyć na imprezie, a dalszy rozwój zależy od praktyki i osłuchania z muzyką.

Najczęściej zadawane pytania

Skąd pochodzi salsa?

Salsa ma korzenie w kubańskim sonie, mambo i cha-cha-cha, a jej nazwa i nowoczesne brzmienie ukształtowały się w Nowym Jorku w latach 60. i 70. XX wieku, w środowisku muzyków latynoskich.

Jak liczyć kroki w salsie?

Liczy się osiem uderzeń, wykonując kroki na 1, 2, 3 oraz 5, 6, 7. Na 4 i 8 przypadają pauzy. W stylu on2 akcent przesuwa się na drugie uderzenie.

Czym różni się salsa kubańska od liniowej?

W salsie kubańskiej (casino) para porusza się po okręgu i wykonuje wiele figur z przeplataniem rąk. W stylach liniowych, takich jak LA on1 i NY on2, partnerzy tańczą wzdłuż linii i zamieniają się miejscami.

Czy do nauki salsy potrzebny jest partner?

Nie. Na większości kursów uczestnicy regularnie zmieniają pary, a w rueda de casino zmiana partnerów jest wręcz częścią tańca.

Czy salsa to to samo co rumba?

Nie. Oba tańce wywodzą się z kubańskiej tradycji, ale różnią się rytmem, tempem i techniką. Rumba jest wolniejsza i w tańcu towarzyskim ma osobne, skodyfikowane zasady.

Salsa – podsumowanie

Salsa narodziła się z kubańskiego sonu, nabrała charakteru w Nowym Jorku lat 60. i 70., a dziś jest tańczona na całym świecie w wielu stylach: od swobodnego casino i grupowej ruedy po widowiskowe LA on1 i eleganckie NY on2. Jej fundamentem jest rytm clave, osiem uderzeń z sześcioma krokami i muzyka pełna perkusji, fortepianu oraz mocnych fraz sekcji dętej.

Jeśli chcesz zacząć, wybierz jeden styl, zapisz się na zajęcia dla początkujących i jak najwięcej słuchaj muzyki. Taniec salsa szybko odwdzięcza się za regularną praktykę: daje dużo radości, poprawia kondycję i otwiera drzwi do społeczności, w której parkiet jest miejscem spotkań.