Bachata to dziś jeden z najpopularniejszych tańców latynoskich na świecie. Słychać ją w klubach od Nowego Jorku po Warszawę, a na festiwalach tanecznych bawią się przy niej tysiące par. Mało kto pamięta jednak, że jeszcze kilkadziesiąt lat temu była muzyką wstydliwą: graną w biednych dzielnicach i przydrożnych barach, pomijaną przez radio i telewizję, kojarzoną z alkoholem i złamanym sercem. Bachata narodziła się na Dominikanie na początku lat 60. XX wieku, a jej droga od marginesu do listy UNESCO jest jedną z ciekawszych historii współczesnej muzyki popularnej.
W tym artykule wyjaśniamy, skąd pochodzi bachata, jakie instrumenty tworzą jej charakterystyczne brzmienie, kto ją spopularyzował, czym różnią się style tańca i jak wygląda podstawowy krok. Na końcu podpowiadamy, jak zacząć naukę.
Pochodzenie bachaty: Dominikana i lata 60.
Korzenie bachaty sięgają gitarowego bolero, które od lat 30. XX wieku grano na dominikańskiej prowincji. Muzycy łączyli je z kubańskim son i innymi rytmami afrokaraibskimi, a także z lokalnym merengue. Samo słowo „bachata” początkowo nie oznaczało gatunku muzycznego. Tak nazywano nieformalne spotkanie towarzyskie, wiejską zabawę na podwórku, przy której grano, śpiewano, pito i tańczono. Według UNESCO słowo to ma najprawdopodobniej afrykańskie pochodzenie.
Za symboliczną datę narodzin bachaty uważa się 30 maja 1962 roku. Tego dnia José Manuel Calderón, z akompaniamentem tria Los Juveniles, nagrał w studiu Radio Televisión Dominicana utwory „Borracho de amor” i „Condena” (znane też jako „Qué será de mí”). Były to pierwsze nagrania płytowe muzyki, którą dziś nazywamy bachatą. Wówczas mówiono o niej po prostu „bolero de guitarra”, czyli bolero gitarowe. Calderón do dziś nosi przydomek mistrza i ojca bachaty.
Reżim Trujillo i muzyka „gorszego sortu”
Data nie jest przypadkowa. Przez ponad 30 lat Dominikaną rządził dyktator Rafael Leónidas Trujillo, który z merengue uczynił oficjalny symbol narodowy, a muzykę ludzi biednych i wiejskich traktował jako coś, czego należy się wstydzić. Gitarowe pieśni z prowincji nie miały szans na nagrania ani obecność w mediach. Dopiero po zamachu na dyktatora w 1961 roku kraj się otworzył, a ludność ze wsi masowo przenosiła się do miast, przede wszystkim na przedmieścia Santo Domingo. Razem z nią przywędrowała tam muzyka gitarowa, która w nowych, ubogich dzielnicach stała się głosem migrantów.
„Música de amargue”: muzyka goryczy
Przez kolejne dwie dekady bachata była muzyką marginesu. Grano ją w barach, colmados (osiedlowych sklepikach, w których pije się alkohol) i lokalach o złej sławie, a teksty opowiadały o zawiedzionej miłości, zdradzie, piciu i biedzie. Klasa średnia i wyższa uważała ją za prostacką i wulgarną, a samo słowo „bachata” przez lata brzmiało pogardliwie. Popularne było też określenie „música de amargue”, czyli muzyka goryczy, które dobrze oddawało melancholijny nastrój piosenek. Jedną z nielicznych stacji, które ją grały, była założona w 1964 roku Radio Guarachita Radhamésa Araceny, a do telewizji i dużych rozgłośni bachata trafiła dopiero w latach 80.
Instrumenty bachaty
Klasyczny zespół bachatowy składa się z pięciu instrumentów. Każdy ma w nim jasno określoną rolę, a razem tworzą brzmienie, które łatwo rozpoznać już po kilku taktach.
- Requinto: gitara prowadząca, odpowiedzialna za melodię, ozdobniki i charakterystyczne szybkie pasaże między zwrotkami. To ona jest „podpisem” bachaty.
- Segunda: gitara rytmiczna, która gra rozłożone akordy i synkopowany akompaniament, wypełniając harmonię pod melodią requinto.
- Bas: dziś zwykle elektryczny, gra synkopowane, „podskakujące” figury, które napędzają taniec. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o tym instrumencie, przeczytaj nasz tekst o tym, czym jest gitara basowa.
- Bongo: para małych bębenków, na których gra się podstawowy rytm zwrotek, a w instrumentalnych częściach utworu bardziej ozdobne, energiczne figury.
- Güira: metalowy tarnik pocierany szczoteczką, przejęty z merengue. Z czasem zastąpiła marakasy, które towarzyszyły dawnemu bolero gitarowemu.
Pierwsze bachaty grano na hiszpańskich gitarach z nylonowymi strunami. W 1987 roku Blas Durán nagrał „Mujeres hembras”, pierwszą bachatę z gitarą elektryczną, i od tego czasu metaliczne, czyste brzmienie gitary elektrycznej stało się standardem. Durán przyspieszył też tempo i sięgnął po nagrania wielościeżkowe, co zbliżyło bachatę do nowoczesnej muzyki tanecznej.
Od pogardy do akceptacji
Lata 80. przyniosły bachacie pierwszych wielkich gwiazd. Luis Segura, nazywany „El Añoñaíto”, odniósł ogromny sukces utworem „Pena por ti”, który pomógł przełamać niechęć słuchaczy z wyższych sfer. Popularność zdobyli też m.in. Leonardo Paniagua, a w kolejnej dekadzie Raulín Rodríguez, Antony Santos i Frank Reyes, którzy grali bachatę bardziej energiczną i „miejską”.
Prawdziwym przełomem okazała się jednak płyta „Bachata Rosa” Juana Luisa Guerry i jego zespołu 4.40, wydana w grudniu 1990 roku. Guerra, wykształcony muzyk po studiach w Berklee College of Music, połączył bachatę z wyrafinowaną harmonią, poetyckimi tekstami i staranną produkcją. Album sprzedał się w milionach egzemplarzy, a w 1992 roku zdobył nagrodę Grammy w kategorii najlepszy album muzyki tropikalnej. Piosenki takie jak „Burbujas de amor” czy tytułowa „Bachata rosa” trafiły do domów, w których wcześniej bachaty nikt by nie puścił. Od tej chwili gatunek przestał być wstydliwy.
Wykonawcy współcześni: Aventura i Romeo Santos
Kolejną rewolucję przyniosło pokolenie dominikańskich imigrantów w Stanach Zjednoczonych. W nowojorskim Bronksie czterej młodzi muzycy (Anthony „Romeo” Santos, Henry Santos oraz bracia Lenny i Max Santos) założyli w 1993 roku zespół, który od 1996 roku nosi nazwę Aventura. Połączyli bachatę z R&B, hip-hopem i popem, śpiewając po hiszpańsku i angielsku. Ich utwór „Obsesión” z albumu „We Broke the Rules” (2002) dotarł na pierwsze miejsca list przebojów w kilku krajach Europy, a bachata po raz pierwszy stała się globalnym hitem.
W 2011 roku zespół zawiesił działalność, a Romeo Santos rozpoczął karierę solową albumem „Formula, Vol. 1”. Szybko został najbardziej rozpoznawalnym wykonawcą bachaty na świecie, nazywanym „królem bachaty”. W lipcu 2014 roku wyprzedał dwa koncerty na nowojorskim Yankee Stadium, podczas których na jedną noc dołączyła do niego cała Aventura. Nowoczesną, popową bachatę spopularyzowali też inni artyści, m.in. Prince Royce, a gatunek na dobre wszedł do głównego nurtu muzyki latynoskiej.
Bachata na liście UNESCO
W 2019 roku UNESCO wpisało „Muzykę i taniec bachaty dominikańskiej” na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości. W uzasadnieniu podkreślono, że bachata łączy rytmiczne bolero z afroantylskimi gatunkami, takimi jak son, cha-cha-cha i merengue, że jej teksty opowiadają o miłości, namiętności i nostalgii, a sam taniec opiera się na prostym, ośmiotaktowym schemacie i zmysłowym ruchu bioder. Bachata jest stałym elementem dominikańskich świąt i spotkań, a tańczyć uczy się jej zwykle nieformalnie, od dziecka, choć w kraju działa też ponad sto szkół i akademii. Wcześniej, w 2016 roku, na tę samą listę trafiło dominikańskie merengue.
Style tańca bachata
Bachata to taniec w parze z prowadzeniem, tańczony w objęciu zamkniętym, półotwartym lub otwartym. Na przestrzeni lat wykształciło się kilka wyraźnie różnych stylów.
Bachata dominikańska (tradycyjna)
Oryginalna forma, tańczona na Dominikanie od lat 60. Początkowo w bliskim objęciu, podobnie jak bolero, z prostym krokiem i ekspresyjną pracą bioder. W wersji współczesnej dominikańskiej dużo dzieje się w nogach: partnerzy wykonują szybkie, rytmiczne kroki i synkopy, dopasowane do gry gitary requinto i bongo, a obroty są stosunkowo proste. To taniec zabawy rodzinnej i towarzyskiej, a nie sceniczny pokaz.
Bachata moderna i fusion
Pod koniec lat 90. zachodnie szkoły tańca zaczęły uczyć bachaty w nowej formie. Bachata moderna opiera się na kroku z boku na bok, akcentuje biodro na czwartym kroku i dodaje elementy zaczerpnięte z tańca towarzyskiego i salsy, np. obroty i opady (dipy). Bachata fusion idzie dalej i miesza bachatę z innymi stylami, np. tangiem, hip-hopem czy tańcem współczesnym.
Bachata sensual
Styl stworzony w Kadyksie w Hiszpanii przez parę tancerzy Korke Escalonę i Judith Cordero w pierwszej dekadzie XXI wieku. Łączy bachatę z elementami brazylijskiego zouka: falami ciała, ruchami okrężnymi, pracą głowy i tułowia. Jest płynna i bardzo widowiskowa, a w Europie (także w Polsce) to obecnie jeden z najchętniej uczonych stylów.
Podstawowy krok bachaty
Muzykę bachatową zapisuje się w metrum 4/4, a podstawowy krok obejmuje osiem uderzeń, czyli dwa takty. Najprostsza wersja to krok z boku na bok:
- na „1, 2, 3” wykonujesz trzy kroki w bok (np. w lewo: dostawienie, krok, dostawienie),
- na „4” zamiast kroku robisz tap, czyli lekkie dotknięcie podłogi stopą bez przenoszenia ciężaru, często z akcentem biodra,
- na „5, 6, 7” powtarzasz trzy kroki w przeciwną stronę,
- na „8” znów tap i akcent biodra.
Ten akcent na czwórce i ósemce odróżnia bachatę od bolero i son. Biodro nie pracuje „na siłę”: jego ruch wynika z ugiętych kolan i przenoszenia ciężaru ciała z nogi na nogę. Gdy opanujesz krok w bok, nauczyciele wprowadzają krok w miejscu, krok do przodu i do tyłu oraz pierwsze obroty partnerki. Dla porównania: w salsie pauza wypada na czwórce i ósemce, ale bez tapu, a w cha-chy w tym miejscu pojawia się szybki krok „cha-cha-cha”.
Jak zacząć naukę bachaty i bachata w Polsce
Bachata ma opinię jednego z najłatwiejszych tańców latynoskich na start. Podstawowy krok można opanować na pierwszych zajęciach, a po kilku tygodniach regularnej nauki większość osób swobodnie tańczy proste sekwencje. Kilka praktycznych wskazówek:
- Zacznij od kursu dla początkujących w szkole tańca. Większość szkół prowadzi zajęcia z rotacją par, więc nie trzeba przychodzić z partnerem.
- Słuchaj muzyki także poza zajęciami. Rozpoznawanie „jedynki” i fraz muzycznych to podstawa, a bachata ma wyraźny, łatwy do uchwycenia rytm.
- Wybierz styl. Na start najczęściej uczy się bachaty moderna lub sensual, ale warto poznać też dominikańską, która uczy pracy nóg i muzykalności.
- Chodź na potańcówki. Wieczory latino (często łączone z salsą i kizombą) to najlepsza okazja, żeby przećwiczyć prowadzenie z różnymi partnerami.
W Polsce bachata zyskała popularność w pierwszych dekadach XXI wieku, w ślad za salsą. Dziś kursy bachaty prowadzi większość szkół tańca latynoamerykańskiego w dużych i średnich miastach, regularnie odbywają się imprezy latino, a w kalendarzu nie brakuje festiwali z udziałem instruktorów z Hiszpanii, Dominikany i innych krajów. Bachatę tańczą zarówno studenci, jak i osoby dojrzałe, bo tempo jest umiarkowane, a taniec nie wymaga wcześniejszego przygotowania.
Jeśli interesuje Cię historia innych tańców w parze, przeczytaj też o rumbie i tangu. Wszystkie artykuły o tańcu znajdziesz w kategorii Taniec.
Najczęściej zadawane pytania
Skąd pochodzi bachata?
Bachata pochodzi z Dominikany. Wywodzi się z gitarowego bolero grywanego na prowincji, a jako nagrywany gatunek narodziła się na początku lat 60. XX wieku. Za pierwsze nagrania uważa się „Borracho de amor” i „Condena” José Manuela Calderóna z 1962 roku.
Dlaczego bachatę nazywano „música de amargue”?
„Amargue” oznacza gorycz. Teksty bachat opowiadały o zawiedzionej miłości, zdradzie, piciu i biedzie, a muzyka miała melancholijny charakter. Przez lata bachata uchodziła za muzykę ludzi biednych i z marginesu.
Kiedy bachata trafiła na listę UNESCO?
W 2019 roku. Muzyka i taniec bachaty dominikańskiej zostały wpisane na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości.
Ile kroków ma podstawowa bachata?
Podstawowy krok obejmuje osiem uderzeń (dwa takty 4/4): trzy kroki w jedną stronę i tap z akcentem biodra na „4”, potem trzy kroki w drugą stronę i tap na „8”.
Czym różni się bachata sensual od dominikańskiej?
Bachata dominikańska skupia się na szybkiej, rytmicznej pracy nóg i zabawie z muzyką. Bachata sensual, stworzona w Hiszpanii, czerpie z brazylijskiego zouka: dominują w niej fale ciała, ruchy okrężne i płynne prowadzenie w bliskim kontakcie.
Kto jest najbardziej znanym wykonawcą bachaty?
Za ojca gatunku uważa się José Manuela Calderóna. Do najważniejszych postaci należą też Juan Luis Guerra, autor płyty „Bachata Rosa”, oraz zespół Aventura i jego wokalista Romeo Santos, nazywany dziś „królem bachaty”.
Bachata - podsumowanie
Bachata przeszła drogę, jakiej mogłoby jej pozazdrościć wiele gatunków: od wiejskich zabaw i barów na przedmieściach Santo Domingo, przez lata pogardy i milczenia mediów, po Grammy dla Juana Luisa Guerry, stadiony Romea Santosa i wpis na listę UNESCO. Jej brzmienie budują dwie gitary, bas, bongo i güira, a taniec opiera się na prostym kroku z akcentem biodra na czwórce i ósemce. Dziś bachata ma kilka twarzy, od tradycyjnej dominikańskiej po sensual i fusion, ale wszystkie łączy ta sama melancholia „muzyki goryczy” i radość wspólnego tańca. Jeśli szukasz tańca w parze na początek, trudno o lepszy wybór.
